"Magazyn Literacki KSIĄŻKI" nr 146

Przed rokiem wśród pięciu „Książek Roku” nagrodzonych przez nasz Magazyn Literacki KSIĄŻKI znalazły się trzy pozycje, które możemy zaliczyć do kategorii książek historycznych lub z historią blisko związanych. Najbliższy gatunkowi historycznemu był oczywiście „Dziennik z internowania” Władysława Bartoszewskiego (Świat Książki), który stanowi silną pozycję w grupie „źródła”, gdyż zawiera skrupulatny zapis pierwszych czterech i pół miesiąca stanu wojennego widzianego z perspektywy osoby internowanej i osadzonej w ośrodku w Jaworznie. Do tego samego gatunku należałoby zaliczyć pierwszy tom „Dzienników” Jarosława Iwaszkiewicza (Czytelnik), chociaż umieściliśmy go z uwagi na pozycję autora w dziale „prozy polskiej”, jednak jest też niezwykle cennym źródłem historycznym. Trzecia zeszłoroczna pozycja z kręgu historycznego to album „W kręgu arcydzieł. Zbiory sztuki w Polsce” pod redakcją Anny Lewickiej-Morawskiej (Arkady), którego przynależność do prac z historii sztuki jest oczywista.

Czy tak mocna reprezentacja prac historycznych w naszych rankingach świadczy również o znaczącej ich obecności na rynku książki? Z całym przekonaniem można pozytywnie odpowiedzieć na to pytanie. Nasz zeszłoroczny przegląd nowości historycznych obejmował kilkadziesiąt tytułów, w tym wiele wybitnych, ten rok również nie jest gorszy. Na jakie tytuły zwracaliśmy więc uwagę, jakie należy jeszcze raz przypomnieć? I co nowego się ukazało?

Debiutowała pani w słynnej „owocowej serii”, w 2002 roku „Smakiem świeżych malin”. Od tego czasu wiele się zmieniło, przede wszystkim pani proza. Kiedyś pani książki były pełne pogody ducha. Najnowsza – „Ścianka działowa” jest refleksyjna…

To nie było tak, że sobie powiedziałam „teraz to ja będę pisać dużo poważniej”. Po prostu przyszedł taki moment, że człowiek nie może pisać inaczej. Że już go sam śmiech nie bawi. Samego dołowania, pomyślałam sobie, też jest za dużo. Świat jaki jest, to wiemy, okropny. Bywają takie dni, że ja go nie akceptuję, nie lubię ludzkości, wściekam się wtedy i mówię, że „człowiekiem się tylko bywa”. Na ogół jesteśmy nieludzcy w swoich zachowaniach. Nie chciałabym porównywać nas do zwierząt, bo one nie są tak okrutne i bezduszne, jak ludzie. Ale takie książki, gdzie jest ogromny ból, ciągła niezgoda, wydaje mi się, że lepiej piszą ludzie młodzi. Taką książkę świetną napisałaby Dorota Masłowska, osoba, która nie musi dowcipkować tylko walnąć z grubej rury. Podoba mi się też twórczość Sławomira Shuty. Lubię jego książki. Natomiast sama wiedziałam, że wolę pisać coś á la czeski film. Śmiesznie, ale nie do końca. U Czechów tylko może większa jest zgoda na eksploatację zwierząt, a ja zwierzęta lubię. Mnie to szczególnie boli i taki mam punkt uwrażliwienia.

Jestem Indianinem – napisał o sobie Jean- Marie Gustave Le Clézio, tegoroczny laureat literackiej Nagrody Nobla. Sto piąty w dziejach tej nagrody. – Nie wiedziałem o tym, dopóki nie spotkałem Indian. Teraz wiem. Nie jestem może bardzo dobrym Indianinem. Nie umiem uprawiać kukurydzy, nie potrafiłbym wydłubać pirogi. Peyotl nie ma na mnie wielkiego oddziaływania. Ale jeśli chodzi o resztę, o sposób chodzenia i mówienia, okazywania miłości i odczuwania strachu, to mogę powiedzieć, że kiedy zetknąłem się z indiańskimi ludami, ja, który nie myślałem, że mam jakąś rodzinę, poczułem nagle, że posiadam tysiące ojców, braci i żon”.

Le Clézio miał 31 lat, gdy odkrył, że jest Indianinem. Pięć lat po tym odkryciu – w roku 1976 opracował i poprzedził uczonym wstępem francuski przekład sławnych ksiąg Chilam Balam, uważanych za jedno z najważniejszych świadectw wielkości cywilizacji i kultury Majów. Zainteresowanie kulturą indiańską znalazło odbicie w przynajmniej kilku jego książkach, m.in. w „Haie” (1971) i „Uranii” (2005).

Umowy prawa autorskiego i ocena ich skuteczności to nieśmiertelny temat rozstrzygnięć polskich sądów. Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z 4 kwietnia 2001 roku zajął się oceną skuteczności rozporządzania autorskimi prawami majątkowymi do utworów mających powstać w przyszłości.

Prezentacje na tegorocznym Biennale Architektury podzielić można grubą kreską na teoretyczne i praktyczne. Polskie pytanie o przyszłość budowli zwyciężyło, akurat w tym roku jurorzy postawili na rozważania i spekulacje, a nasi kuratorzy przygotowali prezentację przemyślaną, zabawną i zmuszającą do refleksji – no bo faktycznie, jaki los spotka za pół wieku to paskudne gmaszysko na Placu Piłsudskiego?…

Anglicy, którzy przed laty przysłali nam projektanta gmachu Millennium, na biennale zaprezentowali dokonania czysto praktyczne: ich pokaz nosił tytuł „Home/Away – five British architects building housing in Europe”. Słyszałem różne komentarze na temat ekspozycji, podobnie mieszane uczucia widzów wzbudzały same projekty mini osiedli i zabudowy miejskiej, jakie przedstawiono w brytyjskim pawilonie. Uważam jednak, że narzekania były nie na miejscu, Anglicy nie dość że potrafią wykorzystać przestrzeń, to jeszcze umiejętnie wpisują nowe budynki w otoczenie.